Müasir dövrdə Azərbaycanın multikulturalizm modeli (“İslam Sivilizasiyası Qafqazda” II Beynəlxalq Simpoziumu, 2019)
Məlumdur ki, qloballaşma XX əsrin ikinci yarısının sosial fenomenidir. İnsanın həyat fəaliyyətinin bütün sahələrini əhatə edən qloballaşma ictimai şüura sirayət etməkdədir. Qloballaşma prosesində planetin təbii resursları, dünya gəliri geoiqtisadi tərəflər arasında yenidən bölüşdürülür. Həmin tərəflər müxtəlif təsərrüfat fəaliyyəti növləri ilə sıx əlaqədardır; məsələn: təbii resursların istehsalı ilə, yüksək texnologiyalarla, kütləvi tələbat malları ilə, yaxud informasiya və maliyyə xidmətləri ilə əlaqə buna misal ola bilər.Milli mədəniyyət formaları tarixi inkişaf boyu adət-ənənələr, inanclar, əxlaq normaları, dəyərlər təsərrüfat və məişət fəaliyyəti nəticəsində dildə tələffüz olunaraq nəsildən-nəslə ötürülür. Bu gün bir çox ölkələrdə mövcud ictimai rəydə qloballaşma Qərb sivilizasiyasının ekspansiyası ilə assosiasiya olunur. Öz sivilizasion identikliyini qoruyub saxlamağa çalışan qeyri-Qərb ölkələri geriyə üz tutmağa, “ənənələrə qayıtmağa” cəhd göstərirlər. Bu isə öz növbəsində, həmin ölkələrdə ictimai həyatın əksər sahələrində durğunluğa, eyni zamanda, onların müasir dünyadan təcrid olunmasına gətirir. Bir məsələni xüsusi qeyd etmək lazımdır ki, qloballaşma heç də vesternizasiya (qərbləşmə) ilə eynilik təşkil etmir. Digər tərəfdən, qloballaşmanın mənbəyinin Qərb dünyası olmasına baxmayaraq, o, bütün bəşəriyyətə xas olan ümumsivilizasion ruhu özündə təcəssüm etdirməklə sosial təkamülün qanunauyğun nəticəsidir. Başqa sözlə desək, qloballaşmanın verdiyi təkan qlobal sivilizasiyanın formalaşmasına gətirib çıxarır. Formalaşmaqda olan qlobal sivilizasiyanın zahiri (maddi) tərəfini dünya iqtisadiyyatı, onun daxili (mənəvi) nüvəsini isə ümumbəşəri dəyərlər sistemi təşkil edir.Qloballaşma hər bir mədəniyyətin, onların bərabərtərəfli dialoqu prosesində zənginləşdirilmə vasitəsi olmaq əvəzinə, praktiki surətdə bütün mədəniyyətlərin, bir növ, eyniləşməsi formasına çevrilmişdir. Buna müasir kommunikasiya vasitələrinin inkişafı daha da geniş yol açmaqdadır. Əlbəttə ki, bu yeni texnologiyalar qarşılıqlı zənginləşmə məqsədi ilə deyil, unifikasiya niyyəti ilə istifadə olunduqda vəziyyət daha acınacaqlıdır. Bu zaman bütün mədəniyyətlər, hətta iqtisadi baxımdan inkişaf etmiş ölkə mədəniyyəti də ciddi problemlərlə üzləşir.Müstəqillik əldə etdikdən sonra, Azərbaycan da qloballaşma prosesinin fəal iştirakçısına çevrilmişdir. Bu halda qloballaşmanın Azərbaycanın mədəniyyəti və milli-mənəvi dəyərlərinə törədə biləcək mümkün təhlükələr ola bilərmi? Əlbəttə, bu proseslərdən zərər çəkmədən faydalanmaq və dünyaya yeni bir model kimi multikulturalizm ənənələrini təqdim etməklə qloballaşmanın milli-mənəvi dəyərlərimizə mənfi təsinindən yayınmaq mümkündür.Multikultural dəyərlərin əhəmiyyətinin dərk olunduğu bir dövrdə Azərbaycan bu istiqamətdə öz töhfəsini verməkdə davam edir.Bildiyimiz kimi, ölkə başçısı, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev mültikultural dəyərlərin təbliği və inkişafı naminə ölkə və dünya əhəmiyyətli tədbirlərin keçirilməsi istiqamətində dövlət strukturları qarşısında bir sıra öhdəliklər qoymuşdur. Bu istiqamətdə atılmış ən vacib addım kimi, 2016cı ilin Azərbaycanda “Multikulturalizm İli”, 2017-ci ilin isə “İslam Həmrəyliyi İli” elan olunmasını göstərmək olar. Azərbaycanda bu tendensiyaya müvafiq olaraq müxtəlif dövlət strukturları beynəlxalq forum və konfransların keçirilməsi istiqamətində bir çox tədbirlər həyata keçirilir. Bu forum və konfransların keçirilməsi istər Azərbaycan, istərsə də beynəlxalq aləm üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb etməkdədir. Belə ki, artıq dünyada dərk olunmaqdadır ki, diskriminasiya, dözümsüzlük, zorakılıq və digər xoşa gəlməyən mənfi hallar vətəndaş cəmiyyəti quruculuğunda qəbul edilməməkdədir. Bu səbəbdən, mültikultural dəyərlərin, o cümlədən tolerantlıq və dözümlülük anlayışlarının təbliği cəmiyyətdə olan bir çox problemlərin həlli yolunda xüsusi əhəmiyyətə malikdir.