Azərbaycanda İslam dövrü keramikası (“İslam Sivilizasiyası Qafqazda” II Beynəlxalq Simpoziumu, 2019)
Maddi mədəniyyət cəmiyyət və sivilizasiyanın inkişafının mühüm göstəricisi olmaqla, insanların fəaliyyətinin şəraiti, vasitəsi və nəticəsidir. Hər bir xalqın maddi yaddaşı onun qürur, özünütəsdiqləmə predmetidir. Məhz xalqın milli xüsusiyyətləri, özəllikləri maddi mədəniyyətdə özünü daha qabarıq büruzə verir. Maddi mədəniyyət artefaktlar halında mövcuddur. Bu nöqteyi-nəzərdən arxeoloji qazıntılar nəticəsində aşkarlanan artefaktların maddi mədəniyyətin tədqiqində rolu əvəzsizdir. Yazılı mənbələrdən fərqli olaraq, insanların gündəlik həyat tərzi, təsərrüfat məşğuliyyəti, dünyagörüşləri ilə sıx bağlı maddi mənbələr öyrənilən dövr haqqında daha geniş təsəvvür yaratmağa imkan verir. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində aşkar olunmuş keramika da bu baxımdan istisna təşkil etmir. Keramika həm də qazıntılar zamanı ən çox aşkar olunan artefaktlardandır. İslam dövrü keramikasını da bu qəbildən hesab etmək mümkündür. VII əsrrdən başlayaraq, İslam dininin yayılması, xilafətin geniş bir coğrafiyada fəthi maddi mədəniyyətə də təsirsiz ötüşməyib. İslam dövründə şirsiz saxsı məmulatının daha da təkmilləşməsi, nəfisşirli saxsı məmulatı istehsalının başlanması və inşaat keramikasının istehsalı genişlənib. Arxeoloji qazıntıların nəticələri Azərbaycanın Orta əsr şəhər yerlərində də bu inkişafı əyani şəkildə göstərir. İslam dövrü keramikası istər istehsal texnologiyası, istərsə də dekoru baxımından diqqət cəlb edir. Yeni yaranan və Azərbaycanda da yayılan din özü ilə yeni dəyərlər, fərqli dünyagörüşü də gətirdi. Böyük bir coğrafiyanı əhatə edən xilafətin tərkibinə daxil olan Azərbaycan həm də ticari-mədəni əlaqələrin qovuşduğu məkan idi. Mədəni-ticari əlaqələrdə Böyük İpək Yolunun əhəmiyyəti isə olduqca böyük idi. Orta əsr Azərbaycan dulusçuları həm yerli istehsal texnologiyası, həm də əlaqələr vasitəsilə ötürülən yeni texnologiyalarla tanış olurdular. Bununla belə, keramika istehsalında lokal özəlliklər üstünlük təşkil edib. Məruzədə əsas məqsəd İslam keramikasının əsas xüsusiyyətlərini üzə çıxarmaq, onları maddi və mədəni yöndən tədqiq etməkdir.