(untitled) (“İslam Sivilizasiyası Qafqazda” II Beynəlxalq Simpoziumu, 2019)
Tarixən dünyanın hər yerində olduğu kimi, ailə bizim də xalqımızın yüksək mənəvi dəyərlərinin qoruyucusu, genofondumuzun daşıyıcısı kimi, milli inkişafımızda mühüm rol oynamışdır. Bir sıra toplumlardan fərqli olaraq, Azərbaycan cəmiyyətində ailə institutu özünün sosial təyinatını və milli-mənəvi missiyasını daha tam və dolğun şəkildə qoruyub saxlamaqdadır. Din özü mənəvi dəyərlərin ehtiva olunduğu institut səciyyəsi daşıdığına və insanların şüuruna ciddi təsirə malik olduğu üçün ailənin formalaşması və qorunmasında əhəmiyyətli amil kimi qəbul edilir. İslam dini ailənin sağlamlığına böyük əhəmiyyət və qiymət verir. Heç də təsadüfi deyildir ki, Müqəddəs Kitabımızda bir neçə ayədə məhz bu məsələ əz əksini tapmış, ailə qurmağın vacibliyi ifadə olunmuşdur. “Qurani-Kərim”in “Hücurat” surəsində belə buyurulur: “Ey insanlar! Biz sizi bir kişi ilə bir qadından yaratdıq. Bir-birinizi tanıyasınız deyə, sizi millət və qəbilələrə böldük…”; həmçinin “Bəqərə” surəsində “... Onlar sizin, siz də onların libasısınız...” deyərək buyurulur ki, bununla da kişinin qadın olmadan yarımçıq, qadının da kişi olmadan tam olmayacağına diqqət çəkilir. Burada xüsusilə qeyd olunmalıdır ki, on dörd əsrdən bəri xalqımızın yaşam tərzinə və dünyagörüşünə biçim verməkdə olan İslam dini Azərbaycanda ailə təşkilatının formalaşmasında və qorunmasında əvəzsiz rol oynamaqdadır. Hər zaman olduğu kimi, bu gün də Azərbaycan ailəsi özünün bütövlüyünü, saflığını, tarixdən süzülüb-gələn milli adət-ənənələrə, mental dəyərlərə bağlılığını qoruyub saxlaya bilmişdir. Bu ailə modelində hər kəs öz yerini, mövqeyini, funksiyasını, məqsədini düzgün dərk edir. Bununla yanaşı, cəmiyyət həyatındakı yeniliklərin mütərəqqi xarakteri bütün dövrlərdə ailənin yaşam tərzinə, məqsədinə, ümumilikdə prinsiplərinə təsirsiz ötüşmür. Azərbaycan ailəsi zamanın reallıqlarına adekvat cavab verərək modernləşir, sosial, mədəni, iqtisadi mənafelərini təmin etmək üçün dövrün nəbzini tutmağa çalışır. Bu modernləşmə geyimdən tutmuş, düşüncəyə, dünyagörüşünə qədər çox məsələni əhatə etsə də, milli ailə modelinin fundamental prinsiplərində elə də ciddi dəyişiklik baş verməmişdir. Hazırda, xüsusən də Avropa ölkələrində ailə institutunun zəifləməsi, bəzi hallarda, hətta sarsılması ilə bağlı narahatlığın artması məsələnin həyati əhəmiyyətini, aktuallığını bir daha nümayiş etdirir. Avropa və Qərbdə ailə institutunun zəifləməsinin əsas səbəbləri sırasında psixoloqlar “Kaliforniya sindromu”nu önə çəkirlər. Bu neqativ sindrom insanların daha çox eqoistcəsinə davranmaları – iş, karyera, rahatlıq, sərbəstlik, əyləncə barədə daha çox düşünmələri, ailəni ikinci plana keçirmələri zəminində özünü göstərir. Azərbaycan tarixən formalaşmış fundamental ailə dəyərləri ilə qloballaşmanın mənfi təsirlərini özünə yaxın buraxmamağa çalışır. Xalqın tarixən formalaşmış mental keyfiyyətlərini, mənəvi-əxlaqi dəyərlərini bu gün də yaşadan azərbaycanlı gənc ailənin onun həyatında oynadığı müstəsna rolu düzgün dərk edir. Azərbaycan xalqının ailə modeli nəinki Qərbdə, həm də Şərqdə unikal hesab olunan bir ailə modelidir. Ailə gələcək vətəndaşın sosiallaşmasını təmin edən ilk və ən önəmli qaynaqdır. Digər tərəfdən, hər bir ailə özlüyündə unikaldır, ümumi mədəni sfera, müəyyən xalq-təfəkkür tərzi – dövlət çərçivəsində özünəməxsus mədəni mühitini yaradır. Cəmiyyətin özəyini təşkil edən ailə məsələsi də digər dəyərlər kimi, hücumlardan qoruna bilməyib. Lakin İslam dünyasında ailə elə möhkəm əsaslar üzərində qurulmuşdur ki, heç bir amil onu sarsıda bilməz. Əslində, ailə İslamı Qərbə tanıtdırmaq üçün ən yaxşı vasitədir. Azərbaycanda din dövlətdən ayrı olsa da, ulu öndər Heydər Əliyev cəmiyyətin saflaşmasında, insanların mənəvi kamilləşməsində İslamın müstəsna rolunu daim önə çəkmiş, həmçinin müqəddəs kitabımız olan “Qurani-Kərim”in əxlaqi-tərbiyəvi əhəmiyyətini xüsusi qeyd etmişdir.