(untitled) (“İslam Sivilizasiyası Qafqazda” II Beynəlxalq Simpoziumu, 2019)
AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu Şəki Arxeoloji Ekspedisiyasının rəhbəri Nəsib Muxtarovun və ekspedisiya üzvü İntizar Bədəlovanın gərgin zəhməti və səyi sayəsində 1996-cı ildə Şəki şəhərinin Fazıl kəndində aşkarlanan Təpəbaşı abidəsinin tarixi əhəmiyyəti və turizm potensialı nəzərə alınaraq, bu abidənin “Əbədi sükut dünyası labirint” adı ilə Praktiki Arxeologiya Muzeyi olaraq fəaliyyət göstərməsi müasir arxeologiya elmimizin uğurlarındandır. “Antik dövr Təpəbaşı nekropolu” adı ilə Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən qeydiyyata alınmış muzeydəki qəbir abidələri Eneolit, Tunc, Antik dövrlər insanının dini dünyagörüşü, ideologiyası, məişət həyatı, mədəniyyəti, hətta mühəndislik bacarığı haqqında məlumat toplamaq üçün əhəmiyyətlidir. Bu maddi mədəniyyət nümunələri bölgədə müxtəlif sənət sahələrinin qədim dövrlərdən başlayaraq, zəmanəmizə qədər ardıcıl olaraq inkişafa uğradığını sübuta yetirir və dünya mədəniyyəti xəzinəsində özünəməxsus yer tutur. Muzeydə qorunan tapıntılar arxeoloji qazıntıların nəticələrini əks etdirməklə yanaşı, həm də orijinallığı ilə diqqət cəlb edir. Ekspozisiyanı təşkil edən 11 qəbir yerləşdirildiyi dərinlikdən, həcmlərindən asılı olmayaraq, aşkar edildikləri yerdə digər maddi-mədəniyyət nümunələri (bütlər, məişət əşyaları və s.) ilə birgə nümayiş etdirilir. Məhz belə tərtibat uyğun dövrün yerli dəfn adətinin müşahidə edilməsi üçün əlverişli təsəvvür yaradır. Maraqlı arxeoloji materiallarla zəngin olan bu muzeydə antik dövrə aid bir sıra tapıntılar sırasında təkayaqlı kiçik vazalar, qara gildən hazırlanmış çıraqlar, qara, boz, qırmızımtıl gildən hazırlanan qulplu, ayaqlı, bəzən isə ayaqsız miniatür qablar maraq kəsb edir. Dulus çarxında deyil, əl ilə hazırlanmış və müxtəlif təyinatla (qədim inanca əsasən, belə qablarda qorunan ətirli yağların tüstüsündən bir sıra dini mərasimlərdə bəd ruhların qovulmasına inanaraq) istifadə edilmişdir. Şəkinin Təpəbaşı abidəsi, həmçinin Küdürlü, Daşüz və Qanıq (Alazan) ərazisindəki Sarıca Minbərək kurqanlarında aşkar olunmuş belə qab tapıntılarının eyniləri həm də digər Azərbaycan abidələrində – Mingəçevir torpaq və küp qəbirləri, Şamaxı yaxınlığındakı Xınıslı abidəsində aşkarlanmışdır. Yerli dulusçuluq istehsalını sübut edən belə tapıntılar qədim insanların ilkin dini inam və mifoloji dünyagörüşü və sosial mövqeyi barədə məlumat verir.